Interviu de Peter Sragher / Συνέντευξη από τον Peter Sragher
traducerea răspunsurilor din greacă Angela Bratsou
Peter Sragher: Când ați scris primul poem?
Nikos Vlahakis: Το πρώτο μου ποίημα το έγραψα στην ηλικία των 14 ετών αφού είχα ακούσει την μεγαλύτερη αδελφή μου να απαγγέλει ένα ποίημα του Λόρκα κατά την ώρα της μελέτης της στο μάθημα της Λογοτεχνίας στο Γυμνάσιο που ξεκινούσε με τον στίχο: με τρομάζουν τα ξερά φύλλα…“. Ανέβηκα στην ταράτσα του πατρικού μας σπιτιού και αφού είδα την υπέροχη θέα προς τον απέναντι κάμπο όπου ξεκινούσε μια οροσειρά που κατέληγε στο Κρητικό Πέλαγος, άρχισα ένα ποίημα μάλλον μελαγχολικό, ενδεικτικό της εφηβικής διάθεσης που άρχιζε με έναν στίχο: „Με φυλάκισαν στον ίσκιο τους τα βουνά…“ Ήταν η ώρα 17:00 το απόγευμα καθώς ξεκινούσε η δύση του ήλιου.
Am scris primul meu poem la vârsta de paisprezece ani, după ce o auzisem pe sora mea mai mare recitând o poezie de Federico García Lorca în timp ce-și pregătea temele pentru ora de literatură de la gimnaziu; versul cu care începea poezia era: „Mă sperie frunzele uscate…“. Am urcat pe terasa casei părintești și, după ce-am scrutat priveliștea minunată spre câmpia din fața ochilor mei – de unde pornea un lanț muntos care se sfârșea în Marea Cretei –, am început să scriu un poem mai degrabă melancolic, specific stării de spirit a adolescenței, care debuta cu versul: „M-au întemnițat munții în umbra lor…“. Era ora cinci după-amiază, chiar în momentul în care soarele începea să apună.
P. S.: Ați avut vreun profesor la liceul în Creta sau la universitate care să vă inspire să pășiți pe calea poeziei? Aveți un poet ca model?
N. V.: Είχα κάποιους καθηγητές στο Γυμνάσιο που πράγματι με ώθησαν να διαβάζω ποίηση και με ενθάρρυναν γενικά να διαβάσω λογοτεχνία, καθώς ήμουν πολύ καλός στα αρχαία ελληνικά και νέα ελληνικά, ιδιαίτερα η διδασκαλία των Ομηρικών επών στην ελληνική εκπαίδευση είναι κάτι σχεδόν μυστικοποιημένο από τους φιλολόγους μας και παλιότερα αποστήθιζαν στίχους οι παλιότερες γενιές από τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας. Έσκυψα με πραγματικό πάθος σε αυτά τα δύο κείμενα του ιαμβικού δεκαπεντασύλλαβου, δεν χρειαζόταν καν να ανατρέχω σε σημειώσεις για να τα καταλάβω, μόνο από την παράδοση των καθηγητών μέσα στην τάξη είχα πλέον τα ερμηνευτικά κλειδιά για να συνεχίζω την ανάγνωση στο σπίτι.
Όμως πρέπει να πω ότι καθοριστικό γεγονός αποτέλεσε η βράβευση του Οδυσσέα Ελύτη το 1979 από την Σουηδική Ακαδημία με το δεύτερο για την Ελλάδα μετά τον Σεφέρη, Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τότε κατάλαβα απ’ αυτά τα μαθήματα τη νέα αυτή ποιητική δημιουργία, την έννοια του υπερρεαλισμού και του συμβολισμού, όπως μας έλεγαν οι φιλόλογοι. Μέχρι τότε νομίζαμε ότι ποίηση είναι να απαγγέλεις πατριωτικούς στίχους στις εθνικές εορτές…! Στο Λύκειο μετά μελέτησα λίγο την ποιητική του Αριστοτέλη σε συνδυασμό με την αρχαία δραματική αλλά και την λυρική ποίηση.
Στο Πανεπιστήμιο αργότερα μέσα από τα μαθήματα της φιλοσοσοφικής αισθητικής μπόρεσα να συσχετίσω την ποίησση με τις άλλες μορφές τέχνης και ιδιαίτερα με τον φιλοσοφικό στοχασμό της νεωτερικότητας.
Am avut câțiva profesori la gimnaziu care, într-adevăr, m-au îndemnat să citesc poezie și m-au încurajat, în general, către calea literaturii, mai ales că eram foarte bun la limba greacă veche și la neogreacă. În mod deosebit, predarea epopeilor homerice în învățământul grecesc este un proces aproape mistic pentru filologii noștri, iar generațiile mai vechi obișnuiau să învețe pe de rost versuri întregi din Iliada și Odiseea. M-am aplecat cu fervoare asupra acestor două texte scrise în vers iambic de cincisprezece silabe[1] ; nici măcar n-aveam nevoie să apelez la adnotări pentru a le înțelege, deoarece doar din explicațiile profesorilor dobândisem deja cheile interpretative pentru a continua lectura acasă.
Merită însă a fi menționat faptul că un moment crucial l-a reprezentat premierea lui Odysseas Elytis în 1979 de către Academia Suedeză cu Premiul Nobel pentru Literatură – al doilea acordat Greciei, după cel cu care fusese onorat Giorgios Seferis. Atunci am înțeles, prin prisma acelor adevărate lecții, această nouă creație poetică, conceptul de suprarealism și cel de simbolism, așa cum ne explicau filologii. Până atunci, noi credeam că poezia înseamnă numai recitarea de versuri patriotice la serbările naționale…! Ulterior, la liceu, am studiat puțin Poetica lui Aristotel, în strânsă legătură cu dramaturgia antică, dar și cu poezia lirică.
Mai târziu, la Universitate, prin intermediul cursurilor de Estetică filosofică, am reușit să corelez poezia cu celelalte forme de artă și, în special, cu gândirea filosofică a modernității.
P. S.: Creta este un loc extrem de frumos, cu o istorie bogată și o cultură antică. Cum a fost pentru dumneavoastră să creșteți pe această insulă minunată?
N. V.: Η Κρήτη είναι πράγματι γεμάτη θρύλους και μύθους αλλά και μια ζώσα προφορική παράδοση που σε εμπλέκει με την ποίηση θέλοντας και μη. Στην Κρήτη άκουσα για πρώτη φορά από μια βοσκοπούλα σε μια βουνοπλαγιά, μικρό παιδί ήμουν, τους στίχους του μεγάλου επικού αφηγηματικού ποιήματος το οποίο έχει μεταφραστεί και στη Ρουμανία, τον „Ερωτόκριτο”, ο οποίος διαμόρφωσε τη νέα ελληνική γλώσσα σε παραλληλία με τη λόγια παράδοση και την εκκλησιαστική γλώσσα.
În Creta, pe un versant de munte, am auzit de la o păstorită versuri
ale marelui poem Erotocritul
Creta este într-adevăr plină de legende și mituri, dar are și o tradiție orală vie, care te apropie de poezie fie că vrei, fie că nu. În Creta, pe când eram doar un copil, am auzit pentru prima dată, de la o păstoriță de pe un versant de munte, versurile marelui poem narativ epic – care a fost tradus și în România – Erotocritul atribuit lui Vincenzo Cornaro (secolul al XVII-lea). Această operă a modelat limba greacă modernă, evoluând în paralel cu tradiția cărturărească și cu limba bisericească.
P. S.: Ați studiat filosofia la universitate. Cum v-au influențat aceste studii poezia, dar și modul de a fi?
N. V.: Η ποίηση με βοηθά να εκφράζω τις σκέψεις μου εν είδει ενός προτασιακού λογισμού που τείνει προς τον στοχασμό, κάτι σαν τους αφορισμούς του Βιτγενστάιν, αν όχι σε μια εικονοποιία που γίνεται ελλειπτική αφήγηση. Με βοηθά λοιπόν όχι μόνο ως άσκηση ύφους αλλά και ως μια διανοητική άσκηση που φέρνει σε επαφή τη φιλοσοφική διάσταση και την γλωσσική έκφραση. Ο ορισμός μου για την ποίηση είναι ότι είναι „ένα γλωσσοπαίγνιο με τις καθολικότητες της νόησης και του κόσμου καθώς και τις έννοιες που αυτές οι οντολογικές καθολικότητες παράγουν ως απείκασμα της μορφής του πραγματικού“. Εδώ θυμίζει λίγο Πλάτωνα ο ορισμός μου αυτός, αλλά θεωρώ ότι είναι πιο γειωμένη αυτή μου η αντίληψη με την πραγματικότητα, παρά με τον „κόσμο των ιδεών“ του Πλατωνικού σπηλαίου. Η ποίηση μπορεί να εκφράσει κατά τη γνώμη μου όλες τις διαστάσεις της φιλοσοφίας, την κοσμολογική-οντολογική, την υπαρξιακή – ψυχολογική, την γνωσιολογική, αλλά και τηνιστορική. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που η ποίηση και η φιλοσοφία γεννιούνται σχεδόν ταυτόχρονα, ως απάντηση στα μεγάλα ερωτήματα που θέτει ο άνθρωπος και της προσπάθειας τους να τα απαντήσει.
Poezia mă ajută să-mi exprim gândurile precum un calcul propozițional ce tinde spre reflecție, ceva asemănător aforismelor lui Ludwig Wittgenstein, dacă nu chiar într-o imagistică ce devine narațiune eliptică. Prin urmare, poezia mă ajută nu doar ca exercițiu de stil, ci și ca exercițiu intelectual, relaționând dimensiunea filosofică cu exprimarea lingvistică. Definiția poeziei este că ea reprezintă, așa cum o definesc eu: „un joc de limbaj[2] cu universaliile intelectului și ale lumii, precum și cu conceptele pe care aceste universalii ontologice le produc ca reflectare a formei realului“. Această definiție a mea amintește puțin de Platon, însă consider că această viziune a mea este mult mai ancorată în realitate decât în „lumea ideilor“ din mitul peșterii platonice. În opinia mea, poezia poate exprima toate dimensiunile filosofiei: cea cosmologico-ontologică, cea existențial-psihologică, cea gnoseologică, dar și cea istorică. De altfel, nu este deloc întâmplător faptul că poezia și filosofia se nasc aproape concomitent, ca răspuns la marile întrebări pe care și le pune omul și din încercarea amândurora de a le găsi răspuns.
P. S.: Aveți un poet preferat în Grecia? Dar unul din literatura universală?
N. V.: Έχω πολλούς ποιητές από την Ελλάδα και από τον κόσμο που άσκησαν επίδραση πάνω μου. Οι μεγάλοι της νεοελληνικής ποίησης, όπως ο Καρυωτάκης, ο Σεφέρης, ο πολυδιάστατος Ρίτσος, ο γεννημένος στη Βράιλα Ανδρέας Εμπειρίκος και ο ζωγράφος και ποιητής Νίκος Εγγονόπουλος αργότερα, ήταν οι πιο καθοριστικές επιδράσεις. Ακόμη και η προσπάθεια να δει κανείς τον Σολωμό ή και τον Κάλβο και τον σπουδαίο Παλαμά πέραν των εθνικών μύθων, ήταν μια δημιουργική άσκηση που ακόμη με απασχολεί. Στα φοιτητικά μου χρόνια όπου όμως διάβαζα μαγικό ρεαλισμό, ενώ αργότερα ήταν η γοητευτική ανακάλυψη του Α. Γκίνσμπεργκ και
Poezia poate exprima toate dimensiunile filosofiei
δι’αυτού, της γενιάς των «μπήτνικς», αλλά και μεγάλων στιγμών της αγγλοσαξωνικής λογοτεχνίας, όπως του W.B. Yeats και του Walt Whitman, του E.A. Πόε, του T.S. Eliot, αλλά και της γαλλόφωνης ποίησης επίσης, όπως του Μπωντλαίρ και του Μαλαρμέ. Σήμερα εξακολουθώ να ανακαλύπτω όσα δεν πρόλαβα να διαβάσω αυτά τα χρόνια, ευρισκόμενος σε ένα δημιουργικό διάλογο με την ισπανόφωνη λογοτεχνία, τον Νερούδα και την αντίστοιχη ισπανική γενιά του ΄29-30, με αφορμή και κάποιες συμμετοχές μου σε διεθνή ποιητικά φεστιβάλ στη Λατινική Αμερική, αλλά και με τη γερμανική, λόγω της πρόσφατης παραμονής μου στο Βερολίνο. Δεν θέλω να πω ότι όλοι οι παραπάνω με επηρέασαν ή εμβάθυνα το ίδιο σε όλους, αλλά λειτούργησαν κυρίως ως οδοδείκτες στην ποίηση της νεωτερικότητας που μελετώ.
Sunt mulți poeți, atât din Grecia, cât și din întreaga lume, care și-au pus amprenta asupra mea. Marile figuri ale poeziei grecești moderne, precum Karyotakis, Seferis, multidimensionalul Ritsos, Andreas Embirikos – cel născut la Brăila –, iar mai târziu pictorul și poetul Nikos Engonopoulos, au reprezentat cele mai hotărâtoare influențe. Chiar și efortul de a-i privi pe Solomos sau pe Kalvos, dar și pe remarcabilul Palamas, dincolo de miturile naționale, a fost un exercițiu creativ care mă preocupă și în prezent. În anii de studenție citeam însă realism magic, pentru ca mai târziu să urmeze fascinanta descoperire a lui Ginsberg și, prin intermediul lui, a generației „beat“, precum și a marilor momente din literatura anglo-saxonă, ca William Butler Yeats, Walt Whitman, Edgar Allan Poe și T.S. Eliot, dar și din poezia francofonă, de pildă Baudelaire și Mallarmé. Astăzi continui să descopăr tot ceea ce nu am apucat să citesc în trecut, aflându-mă într-un dialog creativ cu literatura de limbă spaniolă, cu Neruda și cu Generația spaniolă din ’27-’30[3] (cu ocazia participării mele la unele festivaluri internaționale de poezie din America Latină), dar și cu cea germană, ca urmare a șederii mele recente la Berlin. Nu vreau să spun că toți cei menționați mai sus m-au influențat sau că m-am adâncit în opera fiecăruia în egală măsură, ci au funcționat, în principal, ca repere în poezia modernității pe care o studiez.
P. S.: Cum v-a influențat scrierea poeziei ca persoană și ca intelectual de-a lungul existenței dumneavoastră?
N. V.: Γράφοντας ποίηση, εκτόςτου ότι αποτελεί ένα είδος έκφρασης, που σου επιτρέπει να πεις πολλά πράγματα μέσα από την αλληγορία της ποίησης, προσωπικά μου αποκαλύπτει ένα τρόπο θέασης του εσωτερικού μου εαυτού. Του ψυχισμού μου αλλά και του αναστοχασμού μου. Διαμορφώνει συνεπώς ένα είδος „προσωπικής ηθικής ευθύνης“ καθώς επιδρά στη στάση που βλέπεις τον εαυτό σου και τον κόσμο σου ή όπως θα έλεγε ο Χάιντεγκερ „το εριμμένο στον κόσμο είναι“, ως μια μορφή ύπαρξης του Dasein… Άρα η γλώσσα εδώ γίνεται εργαλείο διαμεσολάβησης, καθώς οι λέξεις που ανασύρονται από το „ποιητικό σου εγώ“ κουβαλούν μέσα τους βαθύτερα οντολογικά φορτία και τα οποία με την εξωτερίκευση τους επανανοηματοδοτούνται. Εσύ τότε – όπως και ο αναγνώστης βέβαια -είσαι αναγκασμένος να τα ανακαλύψεις εκ ενέου αυτά τα νέα νοήματα σε ένα νέο ερμηνευτικό πλαίσιο, μέσα από μια συνεχή διαδικασία καταγραφής και ερμηνείας, καταγραφής και εμρηνείας, και αυτό τελικά είναι που κάνει τη διαδικασία ανάγωσης της ποίησης, κάτι πολύ γοητευτικό. Ίσως γιατί πάντα μένει ένα κομμάτι ανερμήνευτο και που σε μια άλλη στιγμή θα το καταλάβεις με άλλους όρους, διαφορετικούς σε ένα αέναο παιγνίδι μεθερμηνεύσεων που ποιητής και αναγνώστης παίρνουν μέρος και συναντώνται.
Scrierea poeziei, pe lângă faptul că reprezintă un mod de exprimare ce-ți permite să spui foarte multe lucruri prin intermediul alegoriei poetice, mie personal îmi revelează o cale de a-mi privi propriul sine: psihicul, dar și capacitatea de autoreflecție. Prin urmare, ea modelează un fel de „responsabilitate etică personală“, deoarece influențează perspectiva din care te privești pe tine însuți și lumea din jur – sau, cum ar spune Heidegger, condiția de „ființă-aruncată-în-lume“[4], ca formă de manifestare a Dasein[5]… Astfel, limba devine aici un instrument de mediere, deoarece cuvintele scoase la suprafață de către „eul tău poetic“ poartă în ele încărcături ontologice profunde care, odată exteriorizate, capătă noi semnificații. Atunci tu – asemenea cititorului, desigur – ești
Scrierea poeziei îmi revelează o cale de a-mi privi propriul sine: psihicul și capacitatea de autoreflecție
nevoit să redescoperi aceste noi înțelesuri într-un cadru interpretativ inedit, printr-un proces continuu de consemnare și interpretare; iar acest lucru este, în cele din urmă, ceea ce transformă procesul de receptare a poeziei în ceva cu adevărat fascinant. Poate pentru că totdeauna rămâne o parte neinterpretată, pe care o vei înțelege într-un alt moment în alți termeni, diferiți, în cadrul unui joc etern de reinterpretări la care poetul și cititorul participă și se întâlnesc.
P. S.: Credeți că poezia politică prezintă interes din punct de vedere artistic?
N. V.: Ασφαλώς και ενδιαφέρει, ποτέ δεν χάνει την αξία της η πολιτική ποίηση, αρκεί να μην γίνεται σύνθημα ή στείρα προπαγάνδα. Ιδιαίτερα στις μέρες μας που τα παγκόσμια προβλήματα επηρεάζουν την καθημερινότητα όσο τίποτα άλλο, η επικαιρότητα της και πάλι καθίσταται προφανής. Η πολιτική ποίηση αντανακλά με κάποιο τρόπο τα κοσμο-είδωλα της εποχής μας. Η προσωπική εξομολογητική ποίηση έχει το ενδιαφέρον της αλλά μόνο στο βαθμό που αφορά τους πολλούς, τότε μόνο μπορεί να γίνει μορφή τέχνης που νοηματοδοτεί την ανθρώπινη ύπαρξη και άρα κι αυτή κατά κάποιο τρόπο αποκτά πολιτική λειτουργία ακόμη κι αν επιτελείται χαμηλόφωνα στο μισοσκόταδο ενός δωματίου.
Cu siguranță prezintă interes. Poezia politică nu-și pierde niciodată valoarea, cu condiția să nu se transforme în lozincă sau propagandă sterilă. Mai ales în zilele noastre, când problemele globale afectează viața de zi cu zi mai mult ca orice, actualitatea ei devine din nou evidentă. Poezia politică reflectă, într-un anumit fel, reprezentările despre lume ale epocii noastre. Poezia personală, de confesiune este de interes, însă numai în măsura în care rezonează cu mulți oameni; abia atunci ea poate deveni o formă de artă care dă sens existenței umane și, prin urmare, dobândește și ea, într-un fel, o funcție politică, chiar dacă se naște în șoaptă, în penumbra unei camere.
Poezia politică reflectă reprezentările despre lume ale epocii noastre
P. S.: Sunteți diplomat. Cum v-a influențat acest lucru poezia și viziunea despre viață?
N. V.: Γενικά υπάρχει μια ιδιαίτερη σχέση της ποίησης με τη διπλωματία, σε σημείο που να αναρωτιέται κανείς αν για έναν διπλωμάτη-λογοτέχνη η ενασχόληση του με τη γραφή αποτελεί προέκταση της δουλειάς του ως έκφραση μιας λογιοσύνης που αρκετοί διπλωμάτες έχουν ή ένα φιλολογικό πάρεργο που ικανοποιεί κάποιες βαθύτερες προσωπικές ανάγκες.Νομίζω συμβαίνουν και τα δύο και έτσι η διπλωματία ως παρατήρηση του γίγνεσθαι μιας χώρας, από τη μια, και η λογοτεχνία ως άσκηση ύφους και έκφρασης από την άλλη, αλληλοσυμπληρώνονται και αλληλοτροφοδοτούνται. Άλλωστε η λογοτεχνία μιας χώρας είναι το καλύτερο μέσο γνωριμίας με τον πολιτισμό της και την πραγματικότητά της. Εδώ πρέπει να σημειώσω ότι κάτι παρόμοιο συμβαίνει γενικότερα με ποιητές μας που υπήρξαν ανώτεροι δημόσιοι υπάλληλοι, μια ενασχόληση που εκ πρώτης όψεως δείχνει αντιποιητική.
În general, există o relație specială între poezie și diplomație, până într-acolo, încât te poți întreba dacă, pentru un diplomat-scriitor, preocuparea pentru scris reprezintă o prelungire a activității sale – ca expresie a unei erudiții pe care destui diplomați o posedă – sau un hobby literar care-i satisface anumite nevoi personale mai profunde. Cred că se întâmplă ambele lucruri, astfel încât diplomația, ca percepție a devenirii unei țări, pe de
Cea mai mare provocare rămâne citirea literaturii străine în original
o parte, și literatura, ca exercițiu de stil și de exprimare, pe de altă parte, se completează și se alimentează reciproc. De altfel, literatura unei țări este cel mai bun mijloc de cunoaștere a culturii și a realității sale. Aici ar trebui să notez că ceva asemănător se întâmplă, în general, cu poeții noștri care au fost înalți funcționari publici, ocupație care, la prima vedere, pare a fi antipoetică.
P. S.: Vă plac limbile străine și vorbiți mai multe. În România, mi-ați spus că ați început să învățați limba română – având în vedere că știți spaniolă și franceză. De unde provine această dragoste pentru limbile străine?
N. V.: Από μικρό παιδί μου άρεσε να συναγελάζομαι στην ιδιαίτερη μου πατρίδα με τους τουρίστες που την επισκέπτονταν κατά χιλιάδες. Μου προκαλούσε το ενδιαφέρον το άκουσμα τόσων πολλών και διαφορετικών ξένων γλωσσών και η προσπάθεια να συνεννοηθεί κανείς μαζί τους σε διαφορετικές γλώσσες ήταν ένα κίνητρο να αρχίζω να τις μαθαίνω καλύτερα. Αργότερα η ανάγκη μελέτης βιβλιογραφίας στη φιλοσοφία, την πολιτική επιστήμη και τις διεθνείς σχέσεις εμβάθυνε αυτό το ενδιαφέρον μου, αλλά η πιο μεγάλη πρόκληση είναι να διαβάζεις ξένη λογοτεχνία στο πρωτότυπο, κάτι που απαιτεί υπομονή. Μου αρέσει επίσης πολλές φορές η μεταφραστική άσκηση.
Încă de mic copil îmi plăcea să socializez, în locurile mele natale, cu turiștii care veneau acolo cu miile. Îmi stârnea interesul simplul fapt că auzeam atât de multe și diferite limbi străine, iar încercarea de a comunica cu turiștii în limbi diverse a fost un stimul puternic pentru a începe să le învăț mai bine. Mai târziu, necesitatea de a studia bibliografia de specialitate în filosofie, științe politice și relații internaționale a adâncit acest interes; totuși, cea mai mare provocare rămâne citirea literaturii străine în original, lucru care cere multă răbdare. De asemenea, adesea îmi face o deosebită plăcere exercițiul traducerii.
P. S.: Cum vedeți peisajul poeziei contemporane din România? Întreb asta, deoarece, fiind invitat să recitați, ați intrat în contact cu poeții de la Festivalul Internațional de Poezie din București.
N. V.: Μέσα από τις συμμετοχές μου στα Φεστιβάλ ποίησης του Βουκουρεστίου αλλά και σε άλλες εκδηλώσεις εδώ στη Ρουμανία, στο Μπρασόβ κ.α κατάλαβα ότι η Ρουμανία εξακολουθεί να βρίσκεται σε μια ευρωπαϊκή ποιητική πρωτοπορία, όπως και παλιότερα με την γενιά του 20-30, αλλά και αργότερα όπως με την περίπτωση του Νικήτα Στανέσκου. Σήμερα στο Ρουμανόφωνο χώρο, κι έχω υπ´’ όψη μου και τη Δημοκρατία της Μολδαβίας παράγεται σύγχρονη και ποιοτική ποίηση και λογοτεχνία γενικότερα. Το Διεθνές ποιητικό Φεστιβάλ Βουκουρεστίου επίσης
Prin participările mele la Festivalurile de poezie de la București, dar și la alte evenimente de aici, din România – la Brașov și în alte orașe –, am înțeles că România continuă să se afle într-o avangardă poetică europeană, așa cum s-a întâmplat și în trecut cu generația anilor ’20-’30[6], iar mai târziu cu personalitatea lui Nichita Stănescu. Astăzi, în spațiul în care se vorbește limba română – și am în vedere aici și Republica Moldova –, se creează o poezie contemporană de înaltă calitate și o literatură remarcabilă în general. De asemenea, Festivalul Internațional de Poezie de la București este un eveniment de referință, care confirmă acest statut.
P. S.: Un volum bilingv din opera dumneavoastră poetică a fost publicat la Editura Eikon în anul 2024. A apărut în Colecția de poezie a Filialei București–Traduceri Literare a Uniunii Scriitorilor din România…
N. V.: Ναι πράγματι, και είμαι ευγνώμων για αυτό, που μου δόθηκε η δυνατότητα να αποκτήσω υπόσταση ως ποιητής και στη ρουμανική γλώσσα.Ευχαριστώ την Ένωση Ρουμάνων Συγγραφέων -Παράρτημα Λογοτεχνών Μεταφραστών Βουκουρεστίου και τον Πρόεδρό της Peter Sragher, όπως επίσης τις εκδόσεις Eikon (που φέρουν και
În spațiul în care se vorbește limba română se creează o poezie contemporană de înaltă calitate și o literatură remarcabilă
ελληνικό όνομα), αλλά και τη μεταφράστρια μου από τα ελληνικά, την εξαιρετική Άντζελα Μπράτσου. Αποτελεί πραγματικά μια συμβολή στην καλύτερη επικοινωνία μεταξύ των δύο λαών μας, του ελληνικού και του ρουμανικού, βοηθώντας μας στην αλληλοκατανόηση. Επίσης και η Έλενα Λάζαρ έχει μεταφράσει αποσπάσματα ποιημάτων μου και θέλω να ευχαριστήσω και αυτή, διότι πρώτη με σύστησε στη ρουμανική γλώσσα.
…da, într-adevăr, și sunt extrem de recunoscător pentru acest lucru, deoarece mi s-a oferit oportunitatea de a dobândi o identitate ca poet și în limba română. Doresc să mulțumesc Filialei București Traduceri Literare a Uniunii Scriitorilor din România și dumneavoastră, Peter Sragher, precum și Editurii Eikon (care poartă, de altfel, un nume grecesc), dar și traducătoarei mele din limba greacă, minunata Angela Bratsou. Acest volum reprezintă cu adevărat o contribuție la o mai bună comunicare între cele două popoare ale noastre, cel grec și cel român, ajutându-ne să ne înțelegem reciproc. De asemenea, și Elena Lazăr a tradus fragmente din poemele mele și doresc să-i mulțumesc pe această cale și ei, deoarece a fost prima care m-a prezentat publicului de limbă română.
P. S.: O întrebare pe care ați fi dorit să v-o adresez, dar pe care nu v-am adresat-o?
N. V.: Ποιος ήταν ο τελευταίος στίχος που έγραψα, θα ήταν μια ερώτηση που θα ήθελα να μου κάνετε. Η απάντηση είναι: ο επόμενος που θα γράψω μόλις ολοκληρώσουμε τη συνέντευξη. Σας ευχαριστώ.
O întrebare pe care aș fi vrut să mi-o adresați este: „Care a fost ultimul vers pe care l-ați scris?“. Iar răspunsul meu este: următorul, pe care îl voi scrie imediat ce vom încheia acest interviu. Vă mulțumesc!
[1] Deși Homer e scris în hexametru dactilic în original, autorul se referă aici la traducerile celebre folosite în școlile grecești (cum sunt cele ale lui Kazantzakis–Kakridis), transpuse în versul tradițional grecesc iambic de cincisprezece silabe (n. tr.).
[2] Conceptul wittgensteinian Language-game (n. tr.).
[3] Autorul se referă la celebra mișcare literară spaniolă cunoscută istoric ca Generația din ’27 (Generación del 27), din care făcea parte și Lorca, menționat la început. În text, indică anii ’29-’30 ca perioadă de afirmare deplină, fiind tradusă adaptat, pentru acuratețe (n. tr.).
[4] Geworfenheit (Aruncarea în lume) (n. tr.).
[5] Conceptul fundamental al lui Heidegger (Ființa-acolo), păstrat ca atare în terminologia filosofică universală și românească (n. tr.).
[6] Se referă la perioada de aur a modernismului interbelic românesc (n. tr.).
