traducere și prezentare de Elena Lazăr
Η Γλώσσα μου, η δύναμή μου…
Κρυμμένα μυστικά στο μπαούλο των αιώνων ψάχνουμε…
Στα σκονισμένα εγχειρίδια μνήμες – καθρέφτες
αναπαριστούν τα συμφραζόμενα…
Προς τον κήπο των λέξεων πορευόμαστε.
Ακολουθούμε τον χάρτη…
Τι κι αν οι πυξίδες σταμάτησαν να δείχνουν τον Βορρά;
Οι οδηγίες των προγόνων σαφείς, σε πάπυρους καθαρογραμμένες…
Φωνήματα, φράσεις, κείμενα μας κληροδότησαν,
κειμήλια ακριβά…
Δύναμη γίνονται…
Σπάνε τους κώδικες της διατύπωσης,
στον θησαυρό να φτάσουμε…
Η Γλώσσα μοχλός…
Ανοίγει ό,τι απ’ τη σκουριά σφραγίστηκε.
Ανασύρει ρήματα, ουσιαστικά, τoυς Ύμνους των Ελλήνων…
Αθάνατη λαλιά ξεχύνεται.
Σμίγει με την ηχώ της θάλασσας.
Ελεύθερη φωνή Πατρίδας συνοδεύει το τραγούδι των γλάρων…
Σαλαγά τα κύματα.
Ταξιδεύει το καράβι μας…
Limba mea, forța mea…
Secrete ascunse în bagajul veacurilor tot căutăm…
În manualele prăfuite amintiri – oglinzi
reconstituie circumstanțele…
Spre grădina cuvintelor ne-ndreptăm.
Urmăm harta…
Ce dacă busolele au încetat să arate Nordul?
Indicațiile strămoșilor sunt clare, în papirusuri transcrise…
Sunete, fraze, texte ne-au lăsat moștenire,
scumpe, prețioase relicve…
Forță devin…
Sparg codurile mesajului,
la comoară s-ajungem…
Limba pârghie…
Deschide orice, fie și pecetluit de rugină.
Scoate la lumină verbe, substantive, Imnurile grecilor…
Un grai nemuritor se revarsă.
Cu vuietul mării unit.
Vocea liberă a Patriei însoțește cântecul pescărușilor…
Mână valurile ca pe o ciurdă.
Corabia noastră călătorește…
Παιδί της γης…
Γεννήθηκα μέσα στο νούφαρο,
ανάμεσα σε στήμονες και σε πέταλα λευκά…
Νανούρισμά μου το τραγούδι της βροχής.
Τα πρώτα μου βήματα στις όχθες της λίμνης…
Με τα μαλλιά ξέμπλεκα αφήνομαι στα ταξίδια του ανέμου.
Στα πόδια φτερά…
Παιδί της Γης είμαι…
Τόπι διάφανο έχω στα χέρια, σφαίρα υδρόγειο για σβούρα.
Παίζω κρυφτό ανάμεσα στα αειθαλή και στα φυλλοβόλα.
Ζωγραφίζω με τα πινέλα της μνήμης το λιοτρόπι.
Γερμένο έχει το κεφάλι κάτω από τον ήλιο.
Ακόμα μια φωτοσύνθεση νεκρή…
Αποτυπώνω στον καμβά μου το σουλάτσο των εποχών
στη γραμμή του ορίζοντα…
Μα είναι στιγμές που μπερδεύονται τα χρώματα
και οι σκούροι λεκέδες μοιάζουν πετρελαιοκηλίδες.
Λερώνουν το γαλάζιο μου φόντο
όπως οι στάχτες στο πέρασμα των πύρινων πεταλούδων…
Το δάκρυ μου ξεπλένει ό,τι απέμεινε, διώχνει τ’ αποκαΐδια.
Θρέφει τις ρίζες ν’ απλώσουν τα κλαδιά, φωνή γίνεται…
Στα παραμύθια των παιδιών για το αύριο μιλά…
Copil al pământului…
M-am născut în nufăr,
printre stamine și petale albe…
Cântecul meu de leagăn șopotul ploii.
Primii mei pași pe malul lacului…
Cu părul despletit mă las în voia vântului.
La picioare aripi…
Copil al Pământului sunt…
Balon diafan am în mâini, globul terestru drept sfârlează.
Mă joc de-a v-ați ascunselea printre ierburi eterne și copaci stufoși.
Pictez cu penelul amintirii heliotropul.
Are capul înclinat sub soare.
Încă o fotosinteză moartă…
Brodez pe canavaua mea perindarea epocilor
pe linia orizontului…
Dar vin clipe când se-ncurcă de tot culorile
și punctele întunecate par pete de motorină.
Îmi pătează fundalul albastru
precum cenușa la trecerea fluturilor de foc…
Lacrima mea spală ce a rămas, alungă tăciunii.
Hrănește rădăcinile să-ntindă ramuri, devine glas…
În poveștile copiilor despre mâine vorbește…
Σελίδα ημερολογίου
Έπρεπε να στα έλεγα νωρίτερα, μαμά…
προτού σπάσουν οι καθρέφτες
στις φυλακές του χρόνου
προτού κιτρινίσουν οι φωτογραφίες
στα συρτάρια
και το φθινόπωρο σκεπάσει τον ορίζοντα…
Ξέρω πως η επιστολή μου
δεν έφτασε στον παραλήπτη εγκαίρως…
Μετά την ανάκληση διαβατηρίων
ο αγγελιαφόρος περιφερόταν άπραγος
εντός των τειχών,
μοναχικός μετανάστης σε ασυλία.
Τι κι αν πρόλαβες τα αποδημητικά;
Δεν ήμουν έτοιμη για την αναχώρηση.
Τι κι αν η μπουγάδα η αέρινη
φρεσκοσιδερωμένη μπήκε στη βαλίτσα
με τα χίλια χρώματα;
Της παιχνίδια της μοναξιάς
και τα παραμύθια
μου άφησες στο προσκέφαλο
τα βήματά σου
να κυνηγάνε τις σιωπές
και το λευκό του γιασεμιού
να τυλίγει τη γύμνια μου.
Δεν πρόλαβα να κρύψω τα κλειδιά,
τους διακινητές των ψυχών
ν’ αποτρέψω απ’ το έργο τους
Δεν μπόρεσα να ελευθερώσω
τα «Σ’ αγαπώ» που δεν είπα
Δεν στα είπα, μαμά…
Pagină de jurnal
Ar fi trebuit să ți le fi spus, mamă, mai devreme…
înainte ca oglinzile să se spargă
în închisorile timpului
înainte ca fotografiile să se-ngălbenească
în sertare
și toamna să acopere orizontul…
Știu că scrisoarea mea
n-a ajuns la timp la destinatar…
După revocarea de pașapoarte
mesagerul rătăcea pierdut, fără țel,
în interiorul zidurilor,
emigrant singuratic în imunitate.
Ce dac-ai apucat problemele legate de emigrare?
Nu eram pregătită de plecare.
Ce dacă rufele spălate diafan,
proaspăt călcate au intrat în valiză
cu mii de culori?
Ale singurătății jocuri
și poveștile
mi le-ai lăsat pe pernă
pașii tăi
vânând tăcerile
și albul florii de iasomie
să-mi învăluie goliciunea.
N-am apucat să ascund cheile,
pe traficanții de suflete
să-i abat de la opera lor.
N-am izbutit să eliberez
declarațiile de „Te iubesc“ pe care nu le-am spus,
Nu ți le-am spus, mamă…
Αλκυονίδες
Απλώθηκαν οι λέξεις στη λιακάδα.
Είχαν μουσκέψει στη βροχή τα οξύμωρα.
Στερεώθηκαν με μανταλάκια έγχρωμα
να μη σκορπίσουν στις αυλές.
Αν πεις για εμάς
γράφαμε τις φωνές μας στο νερό
για τους περαστικούς και τους επαίτες.
Στην αναμονή της αλλαξοκαιριάς
η αλκυόνα θα φώλιαζε
πίσω απ’ τα ενδεχόμενα.
Το ξέραμε.
Αδιαφιλονίκητη ήττα το κρυφτό
κάτω απ’ τον ήλιο.
Οι σκιές είθισται
να προδίδουν τα ανορθόγραφα.
Τα λεξικά προσφέρθηκαν
να διορθώσουν τα λάθη
μα το μελάνι ανεξίτηλο.
Ίσως η προσμονή του ποιήματος
να ξόρκιζε τα αναπάντητα.
Alcyonide
S-au împrăștiat cuvintele în lumina soarelui.
S-au înmuiat în ploaie oximoronii.
Au fost prinse cu cârlige de rufe colorate
să nu se-mprăștie prin curți.
Dacă e vorba de noi
ne scriam vocile pe apă
pentru trecători și cerșetori.
În așteptarea schimbării vremii
Alcionul – pescărușul albastru – se va pitula
în spatele eventualităților.
O știam.
Înfrângere de netăgăduit jocul de-a v-ați ascunselea
sub soare.
Umbrele trădează
de obicei greșelile de ortografie.
Dicționarele s-au oferit
să corecteze greșelile
dar cerneala-i de nesters.
Poate așteptarea poemului
să descânte cele rămase fără răspuns.
Από το ημερολόγιο ενός
βιοκαλλιεργήτη
Με λένε Ανέστη…
Ζω, μα αργοπεθαίνω
στην άλλη πλευρά του φεγγαριού.
Καταγράφω την έλλειψη βαρύτητας
στο ημερολόγιο της μετανάστευσης.
Γνωρίζω καλά
πόσο στοιχίζει η μετοίκηση.
Απαιτεί χρόνο και αλήθειες
κοστούμια διαστημικά
που τα βεστιάρια πια δεν διαθέτουν.
Ανάβω τσιγάρο
να ζητήσω μια τελευταία χάρη.
Να χαμηλώσουν τα φώτα της σκηνής.
Ν’ αλλάξω την αμφίεση.
Να υποδυθώ τον άλλο μου εαυτό
αυτόν που δεν σας σύστησα
μέσα σε τόσους ρόλους.
Η ανάσα μου τυλίγει τους καθρέφτες
σκοντάφτει μετά στα σύννεφα
ανασηκώνεται.
Ένα σώμα εύθραυστου πηλού
με ρωγμές στα χέρια πλάθεται.
Σκύβω.
Παλεύω με τα χώματα.
Σπόροι από φυτά εξωτικά
μού γεμίζουν τις χούφτες.
Τους διασκορπώ στις πέντε ηπείρους
να είναι ο παράδεισος
κτήμα επίγειο σε θέα κοινή
φέουδο κοινοκτημοσύνης.
Έναν ρόλο κηπουρού αναζητώ κι εγώ
γιατί κάποτε
καλλιέργησα σχολαστικά την καρτερία.
Din jurnalul unui biocultivator
Mă cheamă Anesti, Înviatul…
Trăiesc, dar mor încetul cu încetul
pe cealaltă parte a Lunii.
Înregistrez lipsa de importanță
în jurnalul emigrării.
Cunosc prea bine
cât costă emigrarea.
Necesită timp și adevăruri
costume spațiale
de care vestiarele nu mai dispun.
Aprind o țigară
să cer un ultim hatâr.
Să fie coborâte luminile scenei.
Să schimb îmbrăcămintea.
Să interpretez celălalt eu al meu
cel pe care nu vi l-am recomandat
în atâtea roluri.
Răsuflarea mea aburește oglinzile
se poticnește apoi în nori
se ridică.
Un trup de lut fragil
cu crăpături la mâini capătă formă.
M-aplec.
Mă lupt cu țărâna.
Semințe de plante exotice
îmi umplu palmele.
Le-mprăștii pe cele cinci continente
să fie paradisul
proprietate pământeană de toți văzută
tărâm de proprietate obștească.
Un rol de grădinar caut și eu,
fiindcă odinioară
îmi cultivam cu scrupulozitate răbdarea.
* Originară din satul Anafotia, eparhia Larnaca, Ioanna Papantoniou este absolventă a Academiei Pedagogice a Ciprului. A urmat studii masterale în domeniul educației continue. Este director adjunct în învățământul municipal. Este secretar adjunct în Consiliul de conducere al Mișcării Culturale din Larnaca și membru (din 2024) al Uniunii Scriitorilor din Cipru.
Poemele ei au fost distinse la concursuri literare în țară și în străinătate. Placheta Ne scriam vocile pe apă (2024) a fost distinsă cu Premiul pentru debut al Asociației de Literatură și Critică, s-a bucurat de elogioase comentarii din partea criticii literare, din care spicuim câteva: „Poemele Ioannei Papantoniou sunt înțesate de imagini intense, iar cuvintele atent alese zugrăvesc lumile care i se dezvăluie“ (Mairi Theodosiou Nikolaou). Eftyhia Alexandra Loukidou, poetă, eseistă și profesoară de scriere creativă din Salonic, conchide: „Poeta care totdeauna a fost nu se ascunde în spatele semnăturii, este ea însăși opera ei, iar vocea ei este adevărul ei“.