Ρουμανική μετάφραση άντζελα μπράτσου / traducere în română de Angela Bratsou
În poezia lui Vlahakis întâlnești un lirism debordant, când dulce, când amar, alteori sarcastic, dar întotdeauna cu valențe ontologice, iar forma minimală care contemplă maximul ne invită la osmoză cu el. Primul lucru pe care îl descoperi” în poezia lui Nikos Vlahakis sunt imaginile, cuvintele, emoțiile și amintirile; poetul, față în față cu eul propriu, dar și cu „celălalt”, a luptat folosind ceea ce i-a fost întipărit în sine, ceea ce a interiorizat înainte de vârsta adultă: tărâmul, natura și limba greacă. Poezia sa are ceva din ritmul și zvâcnetul cinematografului alb-negru protogen, când ceea ce era pierdut de vechea mașină de proiecție în precizie sau artă, era câștigat în magia spectacolului. Imaginile-episoade își găsesc inspirația în Grecia, în mare, în peisajul rural, în Mediterana, în Megalonis-Creta. (…) Este o mare provocare pentru orice traducător să transpună elementele culturale elene din poezia a lui Nikos Vlahakis într-o altă cultură. Este nevoie de o cunoaștere profundă a acestora, dar și una mai largă, de filozofie și de muzică, pentru a nu-i pierde ritmul original. Traducătorul trebuie să caute permanent dincolo de ceea ce este evident, pentru că adevărata frumusețe este doar sugerată în versurile poetului. (Angela Bratsou)
Στην ποίηση του Βλαχάκη βρίσκει κανείς έναν ενθουσιώδη λυρισμό, άλλοτε γλυκό, άλλοτε πικρό, άλλοτε σαρκαστικό, αλλά πάντα οντολογικό, και η μινιμαλιστική μορφή που στοχάζεται το μέγιστο μας καλεί σε όσμωση μαζί του. Το πρώτο πράγμα που ανακαλύπτεις στην ποίηση του Νίκου Βλαχάκη είναι οι εικόνες, οι λέξεις, τα συναισθήματα και τις αναμνήσεις. ο ποιητής, πρόσωπο με πρόσωπο με τον ίδιο του τον εαυτό, αλλά και με τον «άλλον», πάλεψε χρησιμοποιώντας αυτό που αποτυπώθηκε μέσα του, αυτό που εσωτερίκευσε πριν την ενηλικίωση:τ η πατρογονική γη, τη φύση και την ελληνική γλώσσα. Η ποίησή του έχει κάτι από τον ρυθμό και τον παλμό του πρωτογενούς ασπρόμαυρου κινηματογράφου, όταν ό,τι έχασε η παλιά μηχανή προβολής στην ακρίβεια ή την καλλιτεχνία, κερδήθηκε στη μαγεία του θεάματος. Οι εικόνες-επεισόδια βρίσκουν την έμπνευσή τους στην Ελλάδα, στη θάλασσα, στο υπαίθριο τοπίο, στη Μεσόγειο, στη Μεγαλόνησο-Κρήτη: (…)Ως εκ τούτου, νομίζω ότι είναι μεγάλη πρόκληση για κάθε μεταφραστή να μεταφέρει τα ελληνικά πολιτισμικά στοιχεία της ποίησης του Νίκου Βλαχάκη σε έναν άλλο πολιτισμό. Απαιτεί βαθιά γνώση τους, αλλά και μια ευρύτερη, της φιλοσοφίας και της μουσικής, για να μη χάσει τον αρχικό της ρυθμό. Ο μεταφραστής πρέπει συνεχώς να ψάχνει πέρα από το προφανές, γιατί η αληθινή ομορφιά μόνο υπονοείται στους στίχους του ποιητή. (άντζελα μπράτσου)
Câte cuvinte se pot așterne oare pe hârtie despre trăire poetică, îngemănată cu profunzime, fără a te debarasa de o înnăscută delicatețe, câte fraze se pot oare aduna despre meditația prefăcută în timp, despre desenul delicat și profund transformat în spațiu: în temeiul acestor întrebări ajungem, cuprinși de seninătate și totodată dornici de a simți, la cuvinte adunate în poezii de către poetul grec Nikos Vlahakis. (…) Un poet al esențelor pe care le transfigurează, Nikos Vlahakis îmbogățește cu prisosință peisajul liric atât în țara sa natală, Grecia, cât și în România cu o poezie unde emoția se preface adesea pe neașteptate în descoperire, iar gândul poate oricând să se prefacă într-o simțire pătrunzătoare. Putem spune cu mâna pe inimă, dar și pe gând că aceste rânduri pe care le încropim aici sunt prea sărace în a sugera și cuprinde emoția, subtilitatea și gândirea poetului. (peter sragher)
Πόσες λέξεις μπορούν να γραφτούν πάνω σε χαρτί άραγε για ένα ποιητικό βίωμα εμποτισμένο με βαθύτερο νόημα, χωρίς να απαλλαγούμε από μια έμφυτη ευγένεια, πόσες προτάσεις μπορούν άραγε να συλλεχθούν για τον συλλογισμό μεταμορφωμένο σε χρόνο, για το λεπτό σχέδιο μεταβαλλόμενο εις βάθος σε χώρο: με βάση αυτά τα ερωτήματα φτάνουμε, κυριευμένοι από γαλήνη και ταυτόχρονα πρόθυμοι να αντιλαμβανώμεθα, σε λέξεις που έχει συλλέξει σε ποιήματα του ο Έλληνας ποιητής Νίκος Βλαχάκης. (…) Ποιητής των υποστάσεων που μεταμορφώνει, ο Νίκος Βλαχάκης εμπλουτίζει πλουσιοπάροχα το λυρικό τοπίο, τόσο στην γενέτειρά του Ελλάδα όσο και στη Ρουμανία, με μια ποίηση όπου το συναίσθημα συχνά μεταμορφώνεται απροσδόκητα σε ανακάλυψη και η έμπνευση μπορεί πάντα να μετατραπεί σε διαπεραστικό συναίσθημα. Μπορούμε να πούμε, με το χέρι στην καρδιά αλλά και στο νου μας, ότι αυτές οι αράδες που σχηματίζουμε εδώ είναι πολύ φτωχές για να υποδηλώσουν και να περιέχουν τη συγκίνηση, τη λεπτότητα και τον στοχασμό του ποιητή μας. (peter sragher)
* * *
Ι. Odă pentru platanul Păstorilor*
Miturile care, înfrățite, se unesc
ca un foşnet
în jurul focului
unei Purificări a Timpului,
sprijină Memoria
cerând o mică justificare.
Răpirea de către centauri
a fiicelor râului
pe când se pieptănau speriate,
încă îmi vorbesc:
– Nu părăsiți copacul!
Nu beți poțiunea uitării! îmi spun…
Hainele lor de in sunt spălate în râu
și vopsite în roșu,
apusul se preface-n roșu și el.
Cântecul lor ca un bocet se-aude.
Până când ploaia
îl stinge, îl stinge, îl stinge…
stropii ei picură
mântuirea.
Centaurii alunecă și pleacă
de pe metopa de marmură,
călăreți ai pasiunii,
lăsându-le părăsite
cu părul despletit
și urme de violență în asfințit.
Păstorii pregătesc laptele
în jurul focului, tac, deși știu,
cântă, deși sunt triști,
îşi poartă cojoacele
și cântă
în carul lunii
care le mângâie capetele.
-Nu uitați acest copac !
Ι. Ωδή για το πλατάνι των Ποιμένων
Οι μύθοι που αδελφωμένοι ενώνονται
σαν θρόισμα
γύρω από τη φωτιά
μιας Κάθαρσης του Χρόνου,
παραστέκουν τη Μνήμη
ζητώντας μια μικρή δικαίωση.
Η απαγωγή των Κενταύρων
στις θυγατέρες του ποταμού
καθώς χτενίζονταν τρομαγμένες,
μου μιλούν ακόμη:
-Μην αφήνετε το δέντρο!
Μην πίνετε το πιοτό της λήθης! μου λένε…
Τα λινά ρούχα τους πλένονται στο ποτάμι
και το βάφουν κόκκινο,
η δύση γίνεται κόκκινη κι αυτή.
Το τραγούδι τους σα θρήνος ακούγεται
Ώσπου η βροχή
το σβήνει, το σβήνει, το σβήνει…
οι σταγόνες της στάζουν
την εξιλέωση.
Οι Κένταυροι γλιστρούν και φεύγουν
από τη μαρμάρινη μετόπη,
καβαλάρηδες του πάθους,
αφήνοντας τες παραιτημένες
με ξέπλεκα μαλλιά
και ίχνη βίας στο απόγιομα.
Οι ποιμένες ετοιμάζουν το γάλα
γύρω από τη φωτιά, σιωπούν, αν και ξέρουν,
τραγουδούν, αν και λυπούνται,
φορούν τα πανωφόρια τους
και τραγουδούν
στο άρμα της σελήνης
που χαϊδεύει τα κεφάλια τους.
-Μη ξεχνάτε τούτο το δέντρο!
ΙΙ. Odă pentru stejarul Eroilor morți
Fără umbră se odihnesc
sub ramurile tale
morţii revoltelor
enumerându-și campaniile,
faptele de bărbăție,
omorurile,
și tovarășii pe care i-au pierdut,
și apoi câte li s-au întâmplat
pe drumul spre patrie:
nava care a naufragiat,
femeile care le-au luat mințile,
furtunile care i-au înecat,
şerpii care i-au muşcat,
stâncile care li s-au rostogolit în cale,
tâlharii pe care i-au înfruntat,
poveștile pe care le-au auzit,
orașele pe care le-au întâlnit…
râd mut,
cântă fără muzică,
epopei uitate.
Nu se apropie de ei nimeni,
nu îi vede nimeni.
Își taie venele
fără să iasă sânge,
ciocnesc cupele în timp ce beau
și doar acest zgomot răsună
ca și cum ar scârţâi oasele nopţii.
Se roagă doar, cândva,
de văd trecând un poet,
ca acesta să scrie un vers și despre ei.
Se scoală odată cu zorii
și devin umezeală
care-mbrățișează zidurile de piatră ale castrului
vapori de apă ce încununează marea…
Cavaleri ai Zorilor i-au numit
pentru a-i deosebi de alți morţi,
care nu au copac
și rădăcina copacului lor
nu are morți…
ΙΙ. Ωδή για τη βελανιδιά των νεκρών Ηρώων
Χωρίς ίσκιο ξαποσταίνουν
κάτω από τα κλαδιά σου
οι νεκροί των εξεγέρσεων
απαριθμώντας τις εκστρατείες τους,
τα ανδραγαθήματα τους,
τους σκοτωμούς τους,
και τους συντρόφους που χάθηκαν,
και μετά όσα τους έτυχαν
στο δρόμο για την πατρίδα:
το καράβι που ναυάγησε
τις γυναίκες που τους ξελόγιασαν
τις θύελλες που τους έπνιξαν
τα φίδια που τους δάγκωσαν
τους βράχους που κατρακύλησαν στο διάβα τους,
τους ληστές που αντιπάλεψαν,
τις ιστορίες που άκουσαν
τις πόλεις που συνάντησαν…
γελούν χωρίς ήχο,
τραγουδούν χωρίς μουσική
έπη ξεχασμένα.
Δεν τους πλησιάζει κανένας
δεν τους βλέπει κανείς.
Κόβουν τις φλέβες τους
χωρίς να βγαίνει αίμα
χτυπούν τις κούπες πίνοντας
και μόνο αυτός ο κρότος αντηχεί
σα να τρίζουν τα κόκκαλα της νύχτας.
Παρακαλούν μόνο κάποτε,
σα δουν κάποιο ποιητή να διαβαίνει,
να γράψει έναν στίχο και γι’ αυτούς.
Σηκώνονται με την αυγή
και γίνονται υγρασία
που αγκαλιάζει τους πέτρινους τείχους του κάστρου
υδρατμοί που στεφανώνουν τη θάλασσα….
Ιππότες της Αυγής τους ονόμασαν
για να τους ξεχωρίζουν από άλλους νεκρούς
που δεν έχουν δέντρο,
που η ρίζα του δέντρου τους
δεν έχει νεκρούς…
ΙΙΙ. Odă pentru măslinul păcii
Implorare,
Privirea ți se-ndreaptă către cer
iar clonele tale strălucesc argintiu
în mângâierea luminii.
Își lasă uneltele
propriei munci, țăranii,
își lasă sămânța proprie, câmpul,
lasă răspunderea unui calm spiritual,
ție,
unui zeu trecător,
și ghicitul vremii,
în semn de recunoștință pentru primirea acesteia.
Acolo unde micul Saturn se joacă nepăsător
înainte de a-și măcelări tatăl.
Și furnicile tânjesc să devină
Îngeri microscopici
pe trunchiul tău
prin care se scurg sucuri secrete și vâscoase.
Sub ocrotirea ta naște o femeie,
sub șoapta ta
doi trubaduri veneţieni
își mărturisesc la mandolină iubirile,
sub pământul tău
sunt alimentate cu apă lumi invizibile.
Sub umbra ta
visează călătorul
drumurile pe care încă nu a pășit.
Odihnește-te în pace…
ΙΙΙ. Ωδή για την ελιά της γαλήνης
Ικεσία,
Το κοίταγμα σου στον ουρανό
κι οι κλώνοι σου φεγγοβολούν ασήμι
στο χάιδεμα του φωτός.
Αφήνουν τα εργαλεία
της δουλειάς τους οι ξωμάχοι,
αφήνει το σπέρμα του ο κάμπος,
αφήνει την ευθύνη μιας ηρεμίας υπερκόσμιας,
σε σένα,
ένας περαστικός θεός,
και τη μαντεία του καιρού
σαν ευγνωμοσύνη για το καλωσόρισμά του.
Εκεί που ο μικρός Κρόνος παίζει αμέριμνος
πριν σφαγιάσει τον πατέρα του.
Και τα μυρμήγκια ποθούν να γίνουν
Άγγελοι μικροσκοπικοί
πάνω στον κορμό σου,
που τον διατρέχουν χυμοί μυστικοί και παχύρρευστοι.
Κάτω από τη φύλαξη σου γεννά μια γυναίκα,
κάτω από τον ψίθυρο σου
δυο Βενετσιάνοι τροβαδούροι
εξομολογούνται τις αγάπες τους με μαντολίνα,
κάτω από το χώμα σου
υδρεύονται αφανείς κόσμοι.
Κάτω από την ίσκιο σου
ονειρεύεται ο οδοιπόρος
τους δρόμους που ακόμη δεν περπάτησε.
Αναπαύσου εν ειρήνη…
Reci, vlăstarele de migdal
dospesc o trufie
aproape imperceptibilă.
Raze de soare încălzesc ruinele antice;
un sentiment de sacrilegiu
iese la iveală răvășit.
Ψυχροί οι κλώνοι της αμυγδαλιάς
ανασηκώνουν μια υπεροψία
μάλλον ανεπαίσθητη.
Ηλιαχτίδες θερμαίνουν τα αρχαία ερείπια·
αίσθηση ιεροσυλίας
αναδύεται κεκαρμένη.
Echo alerga panicată
în sunete primitive
de ciobani stârniți.
În fundal, marea pe măsură ce începea
să se micșoreze în ochii
pescarilor străini.
Η Ηχώ έτρεχε αλαφιασμένη
σε ήχους πρώιμους
των αφυπνισμένων ποιμένων.
Στο βάθος η θάλασσα καθώς άρχιζε
να απολιγώνεται στα βλέμματα
αλλοδαπών ψαράδων.
Zece alergători statuari
țin hățurile
unui martie neînfrânat.
Frumoasă este primăvara care pătrunde
precum frunzișul de pe malul râului
prin strâmtorile cunoașterii.
Δέκα δρομείς αγαλμάτινοι
κρατούν τα γκέμια
ενός Μαρτίου αχαλίνωτου.
Ωραία η άνοιξη που εισέρχεται
όπως η φυλλωσιά της ακροποταμιάς
στις στενωπούς της νόησης.
Și astăzi înnorarea
se deghiza în durere
pretinzând a fi virtuoasă.
Răsărea fenomenologia
unui soare vlăguit
care nega universul.
Και σήμερα η νέφωση
μεταμφιεζόταν σε θλίψη
προσποιούμενη την ενάρετη.
Ανέτειλε η φαινομενολογία
ενός αδύναμου ήλιου
που διέψευδε το σύμπαν.
Kerkoportes se deschideau și se închideau neîncetat
în privirile mercenarilor
nerăbdători să treacă de ele.
Dormeam pe înserat cu versuri,
trezindu-mă în zori
cu aforisme.
Κερκόπορτες ανοιγόκλειναν ακατάπαυστα
στα βλέμματα μισθοφόρων
που αδημονούσαν να τις διαβούν.
Κοιμόμουν το απόβραδο με στίχους
ξυπνώντας τις αυγές
με αφορισμούς.
––––––––––––––––––––––––
*όλα τα ποιήματα του δίγλωσσου τόμου ποίησης: / toate poeziile din volumul bilingv: Νίκος Βλαχάκης, Ξυπνώντας τις αυγές με αφορισμούς / Nikos Vlahakis, Trezindu-mă în zori cu aforisme, prefață și traducere din neogreacă – Angela Bratsou, postfață – peter sragher, Colecția de Poezie a Fitralit, Editura Eikon, București, 2024.
